miércoles, 28 de septiembre de 2011

Ocre.

Fuera falopa ya'l cutu taraza. Atapez.

Restallen los gárabos na foguera. Suenen los regodones cutíos. Tresnen güesos y  pelleyes.

Ruxe'l ríu allabaxones nes coraes de la cueva furando'l so calce cada vez más fondu. Los pingolexos goterien. La escuridá respiga.

Nun requexu la lluz de la cañamina alluma la parede. El xamán ta p'acabar la imaxen d'aquel mamuth que da coruxía. Esparde un mogote d'ocre p'hacia u s'afaya'l coral...

Fuera sigue falopando y taraza'l fríu.

El clan mordigaña los últimos cachos de carne. N'acabando otra vuelta va tornar la  fame.

Cola alborada ye mester salir a cazar. Sollertes y arrechos pa cuando'l mamuth que pecigaña agora pente solombres nel somantu'l so abellugu camude en real so la lluz del día.

miércoles, 21 de septiembre de 2011

Cuestión de perspectives. O l'aquél d'una semeya.

Toos nun vemos les coses de la mesma manera, eso ta claro. Nin siquiera nosotros mesmos vemos siempre les coses igual. La perspectiva pue camudar nel momentu menos esperáu.

Dalgo asina pasóme a min abenayá y too por una semeya. El casu ye qu'hai años conocí unes semeyes qu'andaben per ca güela d'unos antepasaos familiares. Unes fotos pervieyes d'eses color sepia con dos bustos malpenes dibuxaos de manera feble. La so antiguedá paecía talamente de cuando la fotografía inda facía galanes nel nuestru país.

De mano viles como daqué curioso ensin da-yos mayor importancia. Hasta qu'un día reparé na semeya de la muyer. El so pechu diba cubiertu con una prenda cruzada, una especie de mantiella o quiciabes un dengue, dalgo difícil d'estremar. Lo que sí destacaba claro yera la manera de cubrir la cabeza. Yera con un pañuelu que paecía pintu y anudáu na parte d'arriba, una de les maneres tradicionales de llevar les muyeres esta prenda. Pescancié entós que quiciabes taba delantre la semeya d'una persona que naquel entós inda llevaba tou o parte del paxellu tradicional femenín.

Reparé entós nes cases vieyes familiares que conociere. Dambes anteriores al sieglu XX y de tipoloxíes tradicionales (contra turria con corredor y mariñana respectivamente). Entamaron entós a cambiame les perspectives a galmios. Pensé que naquelles cases vivieren antepasaos como la muyer de la semeya que vistieren col traxe que güei llamamos tradicional. Qu'escalecieren nel llar, qu'arroxaren el fornu. Y que tamién abangaren na llosa cola fesoria nes manes, que xuncieren, demieren y anduvieren a la gueta, a la yerba, a llendar, trabayando nes andeches y parllando nos filandones... En definitiva, esi mundu tan caricaturizáu y deformáu tantes vegaes, el mundu rural d'antiguamente, yera'l de la xente que fixo posible que yo tea güei equí tecleando estes pallabres.

Y cambióme la perspectiva de ver esta parte de la nuestra cultura tradicional dafechu. Entamé a sentila dientro, como un rixu, como daqué indisoluble de la mio identidá qu'hasta aquel entós viere con tanta simpatía como alloñamientu.

Asina que d'entós pacá , y d'esto hai un bon puñáu d'años, cuando veo a dalguién vistir con arguyu'l paxellu que llevaren los mios (nuestros) antepasaos paezme dalgo solemne, respetable, y totalmente alloñao de folcloricismos paxareros. Y cuando caleyando perende observo cases centenaries, col so fornu de piedra amestáu a la paré, colos sos corredores, colos sos horros na antoxana, dibuxando esi garrapiellu de tipoloxíes propies de la nuestra arquitectura popular, préstame pola vida.

Porque precisamente too ello contribuyó a dar vida a esta identidá mía y nuestra que tan a dures penes ye a aguantar anguaño los xiringones del tiempu, el desdexamientu y l'escaezu.

miércoles, 14 de septiembre de 2011

El Güevu'l Basiliscu.

Acabante facer una miñatura maxistral, el monxu Agustín aplicábase historiando una capitular d'aquel códiz cola maña y prestancia qu'avezaba a remanar. Foi entós cuando l'hermanu Cirilo cozcóse-y xuxuriándo-y a la oreya:

-Tenémosla entamada. Apaeció'l güevu d'un basiliscu pa la mano fuera del ventanu'l gallineru.-

Agustín arremelló los güeyos como platos y llevantóse pa siguir a Cirilo empobinando dambos camín del piteru. Ellí nun requexucu'l ventanu había un nial y nél un güevu ñarru y ablancuzáu. Yera un güevu gafu que namás que-yos podía trayer llaceries a la hermandá del conventu, taba claro.

Dambos monxos alcordaron guardar el secretu pa nun axorizar a naide más. Pañaron el güevu a furtadielles y guardáronlu  nun llugar seguru na celda Cirilo. Agora habíen d'entainar a destruilu y tar n'adelantre sollertes pa que'l malfadiáu gallu colloráu que lu punxere nun tornare a facelo otra vuelta.

Pasaes les doce de la nueche Agustín y Cirilo garraron el güevu y metiéronlu nuna fardela. Salieron pa la güerta'l conventu y con un martiellu machucáronlu y enterraron los escarrapios echándo-yos penriba cal vivo. Dempués tornaron a les sos celdes asoliviaos pol llabor perfechu.

Yá pela mañana los monxos arremolinábense alredor d'un nial qu'había pa escontra'l ventanu'l  gallineru. Facíen comentarios y degomanes. Cuando vieron aquel corriellu pa onde punxere'l gallu colloráu'l güevu'l basiliscu a Agustín y a Cirilo púnxose-yos un nuedu en gargüelu que los añusgaba. ¿Qué taba pasando ellí?. ¿Apruciría otru güevu más?. ¡Rediós d'aforfugu!.

Cuando llegaron al requexu onde s'apiñaba aquella xermandía comprobaron la razón de tantu baturiciu y espectación. Una palomba encrespada daba vueltes como  alloriada alredor d'aquel nial mientres miraba pa los presentes como rispiendo por una esplicación de pa ónde recóime fuere a parar el so acoricáu güevu.

miércoles, 7 de septiembre de 2011

El túmulu nacional.


Tien el nuestru país bayura de túmulos. Construcciones llevantaes na prehistoria que van del neolíticu a la edá del bronce a manera de monumentu funerariu. Pero qu'algamen nel so singificáu sagráu más allá. A los anicios del propiu reinu asturianu, como lo demuestren los enterramientos de Pelayu y Favila venceyaos a esti tipu construcciones.

Pero cuéntennos tamién los estudiosos d'estos túmulos que la so función nun yera sagrada y/o funeraria namás, sinón que facíen de finxos qu'indicaben que'l territoriu onde s'allugaben taba yá ocupáu por una determinada colectividá. Marcaben tamién posesión territorial.

Otramiente, cuéntennos les cróniques que los restos del rei Pelayu foron llevaos dende'l so enterramientu orixinal na ilesa d'Abamia a la cueva de Cuadonga onde güei pue vese'l so sepulcru. Claro qu'otra cosa ye qu'anguaño tea realmete ellí, cuestión perdiscutida. Pero'l sitiu simbólicu sí que lo ta, eso ye evidente y visible.

Si dalgo hai nel subconsciente más emocional y primariu de los asturianos que pervive con fuerza actualmente ye'l del apegu al llugar que se considera aniciu del reinu de so. Un llugar que, faciendo una comparación metafórica, marca a los güeyos del visitante'l territoriu "nacional" nacíu naquelles dómines, el túmulu cimeru que marca la pertenencia d'una tierra a los sos llexítimos dueños y vencedores na batalla ellí celebrada.

Pero faltaba-y un aquello importante al llugar pa ser túmulu sagráu y territorial daveres. Yera que dientro d'él reposaren los restos d'un antecesor notable, d'un cabezaleru reconocíu pola tribu, pola nación en formientu. Y d'ehí'l supuestu treslláu de los restos del so entamador pa reposar nes coraes de la cueva sagrada, del llugar sagráu, del túmulu nacional asturianu. Y, acabante facelo, la obra entós sí que taba yá, definitivamente, peracabada.

Y asina sigui funcionando güei pa una parte mui importante del nuestru pueblu pese a los sieglos trescurríos y magar les interpretaciones polítiques interesoses. Un llugar sagráu con un enterramientu notable que funciona como un finxu que señala, de manera nidia, qu'hai un territoriu ocupáu polos herederos llexítimos d'aquel reinu. Onde s'alluga la milentaria nación asturiana. Un llugar llamáu Cuadonga, el gran túmulu nacional de nuestro.