jueves, 29 de enero de 2009

El caricós encesu.

Yo nunca considero que toi nel añu nuevu hasta'l día dos. Y ye que nesi día ye cuando m'entero si l'anterior saliere'l guirria de San Xuan de Beleño en Ponga precediendo a los aguilanderos. Como esti añu salió'l guirria sé qu'entró l'añu.


Si agüeyáremos a vista de páxaru les tradiciones asturianes de les mazcaraes d'iviernu, podríamos llegar a la conclusión de que se sumieren nos tiempos de los nuesos güelos. Pero según fuéremos amiyando pa posanos veríamos entós la imaxen cola qu'entamé esta entrada: queda un rellumu polo menos, quiciabes ún ente un garrapiellu d'ellos. Pero rellumu, llume... un caricós encesu d'eses tradiciones. Y siempre qu'heba un caricós queda tamién la posibilidá de que vuelva a prender la foguera y que sidros, comedies, aguilanderos, zamarrones, zaparrastros, bardancos y demás xermandía marutada vuelvan a percorrer los caminos y caleyes asturianos.


Cuando adico xente trabayando na estaya de la llingua, de la cultura, de la economía, de la política, del sindicalismu, de la Universidá, d'internet... y esguedeyándose por sacar alatre esi trabayu y los sos proyectos metanos del ermu que ye güei Asturies no referente al esporrpolle de lo propio, vienme la imaxen del caricós encesu. Toa esa xente son puntos de llume, rellumos, referencies d'una identidá y d'un país qu'inda alienda, magar pudiere paecer un calabre del pasáu.


Y axuntando los caricós encesos que portamos ente toos ye posible que seyamos quién a prender una foguera descomanada qu'allume tolos requexos de la nuestra patria asturiana, y alredor d'ella axuntanos nuna danza prima onde cada vuelta se sumen más asturianos enfotaos en perpetuase nun futuru rescamplante güei tapecíu per aciu de rexímenes clientelares y arrenegaos del llar de toa mena.

domingo, 25 de enero de 2009

De la brenga


Cuando la brenga de la que se ta fechu nun ye de texu nin de carbayu, sinón de figal o cañavera hai munchu mieu a qu'entre'l foroñu.


Cuando'l peselbre, el pogüeyu ya'l qué dirán se convierten nel finxu que guía les nuestres actuaciones ábrese un futuru ñarru y ruín pa dellos individuos que, nel so constante naguar, vense nelli como reis. Y ábrese una fuérciga insalvable pa tola colectividá.


Algamar el futuru nun ye tanto cuestión de cantidá como de calidá. Val más llantar un garrapiellín de texos qu'echen bonos raigaños qu' estelase contemplando milenta cañaveres. Préstanos somorguianos en recuentos y añadir graninos a un montón de mui duldosa consistencia. Un simple soplu d'aire pue esbarrumbalu esfarrapando asina'l trabayu d'años.


Hai mui poca brenga y abonda comedia allampiada por que-yos aplaudan les sos representaciones. Y esperar d'esta miente algamar derechos llingüísticos o la oficialidá ta más cerca de la carcaxada sonora que de la plasmación nuna realidá gayaspera.


miércoles, 21 de enero de 2009

Maneres rares d'enredar.

Cuando yera un xanu rapacín siempre me gustó xugar a tolos xuegos que veía colos demás rapacinos colos que me crié. Pa dalgunos xuegos nun facía falta más nada, pero pa otros usábense dalgunos trebeyos. Asina pal gua los banzones, pal liriu-lariu palos, pal castru o cascayu un cachu teya, p'aventar piedres gomeros, y asina podría siguir enriestrando exemplos a embute.

Poro, nunca fui, nin soi, nin camiento qu'enxamás voi ser pa entender estes maneres rares d'enredar que tienen en dalgunos sitios. Tolos años atoróllennos los medios de comunicación col xaréu que monten nun pueblu de perende pacullá onde utilicen tomates a mamplén p'aperrillase con ellos. Hai dos díes tornaron otra vuelta a amosanos otru llugar onde diben destinar otra porretada de vexetales, esta vegada de nabos, pa solmenase guapamente. Y como lo malo too se pega llevamos camín d'utilizar cualquier tipu d'alimentu como sustitutu afayadizu de los trebeyos d'antañu.

Alimentos usaos como entretenimientu, p'armar xaréu, pa enredar, pa divertise. Y too difundío, al alto la lleva, como si fuera una graciosada maraviyosa. Dempués, con un poco de suerte, cambien de noticia y pónennos mileta xente esfamiao y esglamiao esperando pola güestia. O encamiéntennos de la crisis gafa que nos afuega y que fai que munches families nun lleguen a fin de mes, o que'l númberu de persones que tienen qu'echar mano de la beneficencia aumente cada día.

P'argumentar y defender estos despropósitos ye vezu sentir que lo faen sofitándose na tradición. Curiosamente un argumentu, el de a tradición, que remanen los que defienden tirar cabres de campanarios, martirizar toros o torturar otros animales tamién pa divertise. Y si echando mano a una supuesta tradición tenemos carta blanca pa entamar cualquier despropósitu, entós vamos daos.

Yo, namás que concibo un alimentu dende'l puntu vista de que sirve, anque seya una perogrullada, pa matar la fame. Y si queremos dir un pocoñín más allá, tamién concibo un alimentu, cuando en casa hai más bayura, pa satisfacer al paladar y p'atopar prestancia nel actu de comer.

Pero usar tomates, nabos y tolo que se quiera añadir de mena alimentaria pa enredar marafundiándolo como cuentu risa, nun me paez nin de xacíu nin muncho menos digno d'aplaudir, almirar, nin difundir como exemplu de lo que ye una folixa prestosa.

domingo, 18 de enero de 2009

El País de Tatobién



Nel añu qu'acaba de colar fixéronse delles encuestes. Esto de les encuestes ye un tema controvertíu y tampoco nun m'enfoto muncho nél, pero tráigolu güei equí porque un par d'elles llamáronme l'atención.




La primera facía relación a una entruga onde se plantegaba a a xente pol grau de felicidá o infelicidá que tenía. Al amosar los resultaos d'Asturies destacaba que los encuestaos considerábense mui felices. Nun sé si'l muestréu lu fixeren nuna urbanización de xalés de luxu, o quiciabes ente refalfiaos del réximen arecista o qué. Pero que según pinten les coses per estes tierres seya como pa tar a puntu de llevitar de felicidá yo nun lo veo.




Na segunda encuesta tratábase de puntuar el grau de satisfacción cola atención na Seguridá Social. La puntuación que daben los asturianos, ente cero y diez, yera de un ocho y mediu, raspiando'l sobresaliente. Dexando claro que nun cuestiono nin la dedicación nin l' esfuerzu de los profesionales de la melecina, cuéstame creyer qu'una persona qu'espera nun ambulatoriu onde un médicu tien qu'atender a una porretada de xente nun día, pa que lu mire nun momentín, considere qu'esa atención mereza un notable altu.




Reflesionando sobre estes coses llegué a dos conclusiones. La primera qu'esti tipu d'encuestes tan maquillaes al gustu de los gobernantes pa envizcar a la ciudadanía con que viven nuna especie de paraísu. Y casi ye la que prefiero...




Porque la segunda respígame tolos pelos. Y ye que la xente tea realmente convencío de la maravilla de sociedá qu'hai implantada nesti país de nuestro y que viven nuna especie de País de Tatobién, que ye'l sitiu col que nos meten mieu a los xanos cuando somos rapacinos si nun somos bonos. Un país onde naide xiringa un deu por nada y onde a la xente dan-yos correa cada mañana pa que caminen como mecanos ensin exercitar la mente pa más nada.




Y esti pensamientu téngolu espetáu en maxín dende va unos cuantos díes yá y ta faciendo que peles nueches despierte sudorientu y axorizáu suañando cola pesadilla de la Mano Qu'Aprieta, que ye'l gobiernu ancestral del País de Tatobién, garrándome pel pescuezu hasta añusgame...

sábado, 17 de enero de 2009

L'atípicu casu de Pepe.


Les llaceries de Pepe entamaron dempués de que llevare consultaos seis siquiatres pa que-y iguaren el so cerebru esfarrapáu.


La cosa empecipió por aciu del so vecín d'arriba. Un individuu d'estos que pasa tola nueche de remandela faciendo ruiu. L'actitú d'esti zamarru prodúxo-y a Pepe una velea que lu desconcentró dafechu provocándo-y graves fallos nel trabayu, dos accidentes de coche y varies amenaces de la so muyer por nun chirlotar gota.


Pa más desgracies, toles denuncies de Pepe fueron a sucu baxeru, porque'l so vecín ye un militante del réximen con carné d'antiguo, que vive de trabayar nel alambre y que tien colocada a tola parentela de papu, incluyendo a un primu repescáu d'Albacete.


Asina qu'al probe insomne nun se-y ocurrió otra cosa que tratar d'amedranar al vecín d'arriba. Un día paseando vio l'escaparate d'un "too a cien" onde poníen artículos pa celebrar el prósimu antroxu. Entró y compró una cheira descomanada y guardola nel bolsu la gabardina esperando pola ocasión afayadiza.


La ocasión presentóse-y un mediudía cuando diba a xintar. Entró nel ascensor y tamién lo fixo'l vecín del réximen. Pero quixo la so mala fortuna que'l malfadiáu vecín entrare tamién acompañáu d'un sabuesu, tamién del réximen, al qu'invitare a comer.


Total, que'l sabuesu mira pa Pepe y nótalu nerviosucu. Adíca-y pa los güeyos y nóta-ylos baxos. Para darréu l'ascensor y entamen a encadenáse-y les llaceries a Pepe.


Ya'l sabuesu cachéalu. Y atópa-y la cheira. Y detiénlu. Y acúsenlu formalmente de "asesinatu con cheira en grau de tentativa". Y mándenlu a xulgar al país del chotis. Y comparez delantre d'una xuez que-y entruga con retintín:"¿Compró usted esa navaja?". Y Pepe, acorviáu pola velea y l'aforfugu, nun razona y respuende según-y sal del alma:"Sí, compréla". Y a la xuez, al sentir aquelles pallabres maldites propies de los degorrios más gafos que ticen les fogueres infernales, dispárense-y en dirección contraria la peluca p'arriba y los zapatos p'abaxo. Y nun lu dexa falar. Y...


A les dos hores del sucesu, un comunicáu del MVO (Movimientu de Valientes pola Oficialidá), colectivu qu'atropa tribes polítques, organizaciones de defensa de la llingua milenaria, y un par de gremios d'afiladores ambulantes, saca un comunicáu internu:


"(...) Y encamiéntase a tolos miembros que nun paren baxo nengún conceptu delantre d'un escaparate d'una tienda "too a cien", nun vayan tener espuestes cheires y chisquen de llevantos a tol movimientu. ¡¡Hai munches, permunches subvenciones en xuegu, collacios!!. (...)".


miércoles, 7 de enero de 2009

Coses importantes


Siempre tuvi fama de ser mui bon ferrador de madreñes. Asina que la xente del pueblu onde nací suelen llevame les sos pa que-yos ferre los tazos. Taba yo l'otru día aplicáu a esta xera cuando apaeció caleyando'l trasgu Manfurada. Punxímonos a echar una rocada y saquemos el tema de qué nos paecía que yeren coses importantes pa los humanos. Esbillemos dalgunes como el poder, el dineru, l'amistá, la solidaridá, la bayura, la xenerosidá...


Tando nestes llevanté la vista y vi a Sidru'l Guirriu que d'un blincu s'empericotare nuna faya y taba dende ellí observándonos. Capiélu y vieno pa onde nosotros. Entruguémos-y les coses qu'él consideraba que yeren importantes pa los humanos y soltónos esta recatafila d'elles:

"Los banzones, el cascayu, el liriu lariu, l'esconderite, el sillón de la reina, saltu y arroba, los gomeros, los xiblatos de güesos de piescos, les cornetes de corteya castañal, les zamploñes d'alcacer, los rique raques, amazcarase, la calabaza de tolosantos..."


Manfurada y yo mirémonos estrañaos por aquella riestra coses infantiles que nun sabíamos a cuentu de qué veníen. Asina que'l mio amigu trasgu interrumpió al guirriu y entrugó-y:


--Pero Sidru, ¿qué tien que ver too eso que nos tas cuntando cola entruga que te fiximos sobre coses importantes pa los humanos?--


Y entós Sidru poniéndose mui solemne y sacando una voz que tal paecía la d'un chamán llegáu a nosotros al traviés del túnel del tiempu contestó:


--Toes estes coses son mui importantes pa los humanos. Importantísimes. Pensái amigos qu'una de les mayores llaceries que puen acutir a un ser humanu ye que cuando al echar la vista atrás pa repasar la so vida atope que nunca enxamás lu dexaren nel so tiempu ser un neñu...--

viernes, 2 de enero de 2009

Fernández & Vigón, S.A.


El señor Vigón ye'l presidente de la FADE y el señor Fernández cabezaleru de la FSA. Nun voi insultar la intelixencia de naide presentándolos como defensores d'intereses contrapuestos porque dambos van xuncíos la mesmu carru de porgüeyos y comen del mesmu duernu.


Ún de los argumentos favoritos de los detractores de la llingua asturiana ye'l de que normalizala cuesta perres. Y precisamente nún d'estos picos rabucos que tien la política resulta que les comunidaes con una llingua oficial arriendes de la castellana van recibir financiación por ello.


Esto nel casu asturianu supón quedar como'l gallu Morón una vegada más, ensin plumes y cacarexando. L'argumentu economicista contra la llingua devueltu como un moñicazu metanos los focicos de los que lu remanen.


Sobre ésta cuestión manifestóse'l señor Fernández nel sen esperáu. Prefier perder perres, como prefería quedar ensin presupuestos enantes d'avanzar un rispiu hacia la oficialidá. De toles maneres tamos ante un políticu y podemos suponer que se dexa llevar pol rixu ideolóxicu penriba del económicu.


Claro que lo del señor Vigón encaxa peor poque se supón que les sos motivaciones asitien lo económico percima de lo ideolóxico o político y nun cuadra gota ver a un presidente de los empresarios renunciando a partides económiques independientemente de la fonte onde procedan.


Pa pescanciar coses asina hai que s'allugar nel sitiu onde se pue observar lo que ye'l mundu al revés: Asturies. Un país gobernáu por un réximen onde políticos, empresarios, sindicatos, medios de comunicación y un llargu etc. formen una telaraña que curien con mimu porque-yos da de comer a toos ensin distingos.


Cualquier cambiu, por mínimu que seya, pue causa-yos daños na so telaraña y nel so réximen y opónense a él con tol enfotu y toles fuerces. Anque en dalgunes ocasiones-yos pueda costar una bona ambozada d'euros. Como nel casu de lo asocedío por nun tener l'asturianu como llingua oficial.