jueves, 15 de junio de 2017

Bableríes (2)

Estes últimes feches hubo unes cuantes noticies vinculaes al asturiano onde poder apelucar. Voi poner de siguío dalgunes que me llamaron l'atención.

Nos aruelos llingüísticos difundióse y comentóse la entrevista que-y fixeren nun periódicu al académicu González Quevedo. Hubo nella un titular que nun me cayó embaxo y col que discrepo. Nél afirmaba l'entrevistáu qu'anguaño yá naide ve mal que se fale asturiano. Pues la mio esperiencia cotidiana y la de xente que conozo indícame lo contrario. Tovía hai bastante xente que ve mal que se fale asturiano y ello provoca situaciones desagradables pa los usuarios d'esti idioma. Hai persones que nun quieren que lu uses delantre d'elles, refúguenlu y pónente tolos pilancos posibles. Precisamente esi ver permal que s'use por parte d'una parte de la población asturiano ye ún de los principales pilancos pal so afitamientu y espoxigue. Quien quiera pue comprobalo guapamente. Que se llevante un día y que fale bable ensin concesiones en tolos sitios onde vaya. Dempués a la nueche que faiga balance. Chocóme abondo la unanimidá carente de discrepancia na aceptación de l'afirmación referida. Nun cuadra gota con tantos casos de discriminación llingüística que dempués s'esparden mesmamente peles redes  sociales. ¿A qué se debe esi acriticismu y zarrar files?. Convién recordar equí que la discrepancia y la crítica son ferramientes imprescindibles pa cualquier movimientu social que pretenda ser democráticu, plural y vidable.

Va tiempu que se venía comentando que dende la Conseyería d'Educación queríen facer una esperiencia pilotu en varios centros onde s'impartieren dalgunes asignatures usando l'asturiano como idioma vehicular. Estos últimos díes conocimos esta propuesta, pero reformada a la baxa. Va tratase de seis centros. Una asignatura namás. Habrá de contar cola aprobación del conseyu escolar correspondiente y los padres de los rapacinos habrán de dar la so conformidá per escrito. Pero'l megollu grave del problema ta en que les clases van impartise n'asturiano y castellano. Esto pue dexar la iniciativa en puru folclorismu. Pero inda más. Pue tener un efectu bumerán y volvese escontra la propia educación n'asturianu. Cuérrese'l peligru de dar la imaxe de que'l bable nun val por sigo mesmo pa la enseñanza y necesita llevar xunto a él a la llingua castellana como a un hermanu mayor que lu curie. Una especie de rodrigón que se-y pon a una planta o un árbol pa que nun caiga o se tuerza. Los masimalismos puen ser dañibles porque puen llevar al aisllacionismu del restu de la sociedá. Pero, nel llau contrariu, los miserabilismos de conformase siempre con migayes pue llevar a dar una imaxe social de probitú, pocu valir y siempre ocupando un llugar secundariu frente a lo serio ya importante, nesti casu'l castellano. Na mio opinión, les organizaciones sociales y los partíos qu'apoyen l'idioma, tendríen que pidir la retirada d'esi proyectu educativu. Pa facer les coses rematadamente mal y perprobes val más nun les facer. Un poco más de dignidá y autoestima, por favor.

A una eurodiputada asturiana nun la deixarun usar el pixuatu nel Parllamentu Européu. Sí lu pudiarun facer noutras llinguas comu l'euskera, catalán ou gallegu. Si'l motivu foi que namái que podían usar idiomas que son oficialis nus sous respectivus Estaus, el sucesu, anque desagradabli, podría llegar a comprendesi hasta un ciartu puntu si s'aplicara a tolas llinguas nesa situación, magar nun deixa de ser desconsideráu pa con ellas ya refugable. Peru si nun foi esi'l motivu, entoncias l'asuntu enguedéasi entá  más ya conviártisi nuna discriminación particular llamentabli a xunir a una riastra bian llarga d'ellas colas que yá arrecostina l'idioma asturianu. Quédumi cola dulda.

Acabante celebrase una moción de censura nel Congresu de los Diputaos, coméntase nes llurigues llingüístiques la referencia del parllamentariu Pablo Iglesias a la llingua asturiana. Una parte de los comentarios faen xirigoncia porque dicen que'l diputáu referíu usó la espresión "los asturianus". Esta falta de concordancia gramatical nun ye nueva. Suel pasar cuando quier referise a asuntos nuestros daquién foriatu que nun conoz el nuestru idioma. Asina podemos observar construcciones del tipu las fabes, las casadielles, etc. Si la intervención del políticu mencionáu favoratible al asturiano nun ye pa tirar voladores, tomalo a chancia por un erru tampoco nun ye de recibu. Pero ye qu'hai xente que va más allá  y que lo que cuestiona ye la pallabra asturianus como si fuere una barbaridá. Y non. Esa manera de facer los plurales masculinos  dase nel asturiano occidental y penetra nel central. Casualmente, habrá una selmana que tando yo pasiando per L'Entregu crucéme con una paisana yá bastante mayor que falaba con unos rexistros d'asturiano central mui zarraos. Paecióme una ocasión bona p'afinar la oreya y deprender, que nunca sobra. Pues una de les frases que dixo foi con plurales en us. Pa min tampoco nun foi nada novedoso. Tratéme munchos años con un rapaz, falante d'asturiano central, que dacuando usaba tamién esa terminación. Quiciabes se deba a un resclavu d'un fenómenu más espurríu antiguamente nes variantes centrales del idioma, anque minoritariu. Daqué asina sucede cola penetración nes fales centrales de l'aspiración propia de les orientales ante diptongos ue, ui. Asina hai xente que te diz h.ueya por fueya o h.uina por fuina. Los recovecos de idioma son mui granibles y, poro, siempre ye mui recomendable andar cola oreya arguta pa deprender.

Dicía Don Quixote que si lladren ye que cabalgamos. Si l'idioma asturianu ye noticia dientro y fuera de les nuestres fronteres ye porque enagora alienda y porque tovía queden falantes y xente que lo sigue usando, de manera espontánia porque ye lo que siempre usó, o arrémente, porque conscientemente quier facese. Pues que sigamos sintiendo lladríos, porque ye indicativu de que siguimos equí utilizando esti vieyu y noble idioma heredáu de los nuestros antepasaos.
                                                                   

jueves, 1 de junio de 2017

Un fidalgu bragáu

Entamo tornando a esi riquirraque miuyu d'encamentar lo poco o nada que nesta tierra nuestra conocemos de la nuestra historia. Y dientro d'ella, d'asturianos ilustres que dexaron güelga nel nuestru pasáu.

Un d'ellos que rescampla de manera incontestable ye la de Pedro Menéndez d'Avilés. Ñacíu de familia fidalga na villa avilesina -consérvase anguaño la casa natal de so- el 15 de Febreru de 1.519, sintió bien ceo'l pruyiciu de l'aventura y yá con 14 años escapó de casa pa vivir les sos esperiencies. Más sero reclamó la herencia paterna y compró barcu propiu echándose con él a la mar y encetando a los corsarios franceses que daquella percorríen les costes cantábriques.

Y ello foi qu'un d'ellos, Jean Alfhonse de Saintoge, prindara 18 naves vizcaínes y Pedro enteróse saliendo detrás d'él. El corsariu refuxóse entós nel puertu francés de La Rochelle. Pedro Menéndez d'Avilés nun lo pensó dos vegaes y entró en puertu tres d'él. Abordó la nave capitana y matólu personalmente. Recuperó parte de les naves preses y salió d'ellí.

La so fama llimpiando'l Cantábricu de corsarios llegó a conocimientu del emperador Carlos I que-y encarga llevar la flota que lu treslladaría a Flandes. Nómenlu caballeru de la Orde de Santiago. Nes dómines de Felipe II asciende a capitan xeneral de la flota d'indies. Participa na pernomada Batalla de San Quintín.

Tornando de les amériques con una flota pierde un barcu u diba'l so fíu. Pidi permisu pa dir buscalu y deniéguen-ylu metiéndolu presu por razones nada clares. En saliendo de prisión camienta que'l fíu pudiere tar na Florida. Consigue permisu del rei pa dir allá a cambiu de tomar pa la corona la península. Esta taba en manes de los hugonotes franceses qu'echa d'ellí y funda la ciudá de San Agustín. Nómenlu adelantáu de La Florida. Nun llogró atopar al fíu que perdiere. Foi tamién gobernador de Cuba.

Tando en Santander recibe l'encargu d'aperiar una gran armada pa conquistar Inglaterra. Tando nesta xera enferma y muerre'l 16 de Setiembre de 1.574. Los sos restos reposen na ilesia de San Nicolás d'Avilés con un escudu d'armes familiar na paré qu'encamentó que-y punxeren na so tumba. Na so alcordanza, Avilés recibe'l nome de Villa del Adelantáu. Pese a la so gran trayectoria fina ensin bayura, pues gastárela nos milenta proyectos qu'entamó a lo llargo de la so vida. Nel añu 1.924 al facer reformes na ilesia, cambiaron d'arca los sos restos y l'antigua donáronla  a la ciudá de San Agustín onde-y tienen rendíu homenaxe y reconocimientu.

Tolo anterior son unes pincelaes breves d'esti personaxe historicu asturianu. La so biografía costa de munchísimos fechos destacaos más, pero nun se trataba nesti post de facer un rellatu minuciosu d'ella ya'l llector pue atopala muncho meyor tresnada mesmo consultando na rede d'internet. En resumíes cuentes, foi Pedro Menéndez d'Avilés ún de los personaxes históricos más importantes del so tiempu y facer renombranza d'él paga la pena p'apurrir un granín d'areña nel llabor de dalu a conocer nesta tierra nuestra onde, como dixi al principiu, conocer el nuestru pasáu y los nuestros personaxes históricos ye una asignatura que tenemos pendiente d'aprobar dende cuantayá.