domingo, 27 de febrero de 2011

Cultura, folixa y mazcaritos.


Recuperar les tradiciones ye importante y tamién prestoso. La bayura cultural de les mázcares ivernales ye un terrén onde nun paramos d'atopar ayalgues.

Les xornaes de Valdesoto axunten cultura y folixa como parte d'un tou. Entamen los vienres con ponencies, informantes y conceyu abiertu colos participantes. Y apréndese enforma nelles, ensin dulda nenguna.

Tamién cultura, pero esta vegada xunida la la folixa, ye lo que podemos observar, pero más prestoso inda, compartir, na xornada del desfile del sábadu qu'esti añu tuvo una continuación el domingu pela mañana en Carbayín. Yo tuvi nos actos del vienres y del sábadu. Ye'l tercer añu que voi y la esperiencia ye arriquecedora a embute.

Participar nel desfile de mazcaritos del sábadu ye una esperiencia mui recomendable. Vese de manera estremada participando que mirando. Los sidros empobinando la xermandía marutada como nos vieyos tiempos. Personaxes que dan xuegu a tente bonete desendolcando'l so papel son bien improtantes. Como a basoira barriendo al revés, lo de fuera casa pa dientro y lo de la cuneta pa la carretera. Un rapaz qu'impresiona arrincando tapinos a fesoriazu llimpiu ensin reparar si'l terrén ye comunal o particular. Os choqueiros incansables, xingando cencerros y blincando. Claro que dir nun desfile d'estos tien los sos riesgos. Si ves un mazcaritu vestíu de pelleyes de los pies a la cabeza nun-y quites el güeyu, porque con un mancéu de rames que lleva na mano solmena per detrás y a traición al que se despiste y ye bien normal atopar xente arrascando la culera a lo llargo'l recorríu. Y asina bien de mazcaritos más faciendo'l so papel.

Esti añu pela primer vez hubo invitaos de fuera d'Asturies, de la vecina comunidá gallega, concretamiente de Viana do Bolo. Os boteiros impresionaron a la xente coles sos mázcares de madera rebilicoquiaes y orniaes, xingando esquilones y corriendo pente'l personal. Mientres, o folión, enllenaba la rodiada col so tinglar de fesories cutíes ya'l retumbar descomanaú de la so percusión. Bramente, si te dexes endolcar pel so tronar sonoru, acabes zampuxáu ensin remediu na folixa ya'l xaréu. Ye d'agradecer la so valoratible intervención nes xornaes d'esti añu y felicitalos.

Parte importante y d'agradecer ye l'aportación de dellos vecinos ufiertando a les puertes de les sos cases l'aguilandu. El que nun bebió y comió foi porque andaba despistáu, desganáu... o con una mázcara que-y trancaba'l pasu a la boca. Frixuelos, empanaes, embutíos, vinu, sidra, llicores... vamos pa merendar guapamente nun Xuasús me valga.

Y pa remate, na corrada de la ilesia la representación de la comedia. Los sidros llendando'l corru xente y el diañu faciendo de maestru ceremonies. Una comedia mui bien filvanada y representada, con oficiu, llarada de golpes d'humor que provocaben les carcaxaes d'un públicu siempre atentu pa nun perder gota de los xestos y los diálogos. Pero una representación que tamién dexa sitiu pa la crítica y afala col obleru de la so guiada a quien correspuenda.

Al final cola ún pa casa cola sensación de tenelo pasao estupendamente y pensando qué novedaes habrá pa les xornaes del añu siguiente, si marutase igual o d'otra manera... Y agradeciendo a l'asociación "El Cencerru" el trabayu impecable d'organizar y echar alantre estes xornaes que yá algamaron esti añu la cuarta edición. Y que seyan munches más.

viernes, 25 de febrero de 2011

De los sidros.


Cuando reparo na imaxen d'un sidru o guirriu viénenme a l'alcordanza vieyos tiempos tribales, de druides y xamanes.

Les cintes que coronen el caperuchu representen la maxa. Col rau de raposa de la cogoruta toquen a les muyeres y asemeya daqué fálico. Les esquiles del corrión escorrexen malos espíritus. El collor encarnáu de la careta y la faxa recuerda l'ocre de les representaciones rupestres. El blanco de traxe ye'l color de lo candial y los dibuxos en ziszás de les perneres alcontrámoslos nes dómines prehistóriques.

Nun me cai tampoco embaxo que les melenes tresformen al sidru nun ser metanes lo animal y humano, vezu enraizáu nos tiempos más vieyos de les civilizaciones. Ehí tán los resclavos del busgosu, les tresformaciones del diañu burllón, les representaciones antropomorfes nes cueves o'l dios celta Cernunnos.

Y bien importante'l simbolismu de la piértiga qu'utilicen p'arreblagar penrriba de sebes y portielles y p'algamar más alto y más lloñe que cualquier otru miembru de la tribu...

miércoles, 23 de febrero de 2011

El Brañeru Marnuetu.

Conocí siendo un xanu mozu a un brañeru que quixo ser pescador, anque la mar namás que la viere un par de vegaes y dende la oriella. Llamábase Favila como'l famosu rei. Asina qu'un día baxó del so mayáu y enrolóse nun barcu de baxura nun puertu de mar.

La primer selmana nun pescó nada por aciu de que la pasó toa vomitando pela borda ente amoriaciones y pensando que'l mundu diba finar pa él en cualquier momentu. Pero foi alicando y como yera pertrabayador y arteru aprendió llueu l'aquello de la pesca y foi mui apreciáu pol patrón y los compañeros.

Pasó d'esta miente bona parte de la so vida y yá de vieyu fixo alcordanza de la so esistencia humilde y trabayando de contino, y entró-y otra vuelta la señardá de la braña polo que tornó a pasar ellí los sos últimos años dedicándose a pastoriar como cuando yera mozu.

Un día empecipió a sentise mal y foi al médicu que-y dixo que tenía una enfermedá incurable. Esto tráxolu pensatible una temporada, amusgáu y ensin falar nunca con naide. Una tarde sintió comentar a unos pastores qu'andaba pela rodiada un osu bien grande. Entamó entós a buscalu hasta que lu foi atopar nun requexu d'una biescuca. Enfiló pa él y engarráronse. Darréu l'osu desfíxose del brañeru.

Cuando lu atoparon agonizando foron pa escucha-y les últimes pallabres que xuxurió:

"Pasé tola mio vida dende rapacín trabayando honradamente y enxamás salí de probe. Asina que paecióme afayadizo morrer como un rei faciendo honor al mio nome".

miércoles, 16 de febrero de 2011

Tar de moda.


Teo un amigu al que-y regalaron unos zuecos d'esos que son como unes botes de cueru con suela de madera. Cayéron-y en gracia y un día d'agua paeció-y afayadizu dir con ellos a los sitios au avezaba a parar.

Empezó entós a dase cuenta de qu'había xente que-y miraba pa los pies y dempués poníense a xuxuriar coses a la oreya. Dio-y a él tamién por ponese a reparar nos marmuradores y diben de toles maneres. Habíalos en playeros pingando como esponxes. Otros en sandalies colos pies enchapinaos. Nun faltaben acróbates engolaes nunos tacones de vértigu faciendo equilibrios pente'l barrizu. Y pensó entós qu'ente toa aquella camaretada'l que más afechiscu diba pal día que taba faciendo yera precisamente él, l'oxetu de les güeyaes ayenes.

-Estimáu collaciu-dixi-y yo mientres me contaba la so esperiencia-, nun ye cuestión de si dibes acordies al tiempu o non, sinón "colos tiempos". El megollu ta en que nun dibes a la moda.-

Y entós respondióme daqué que tovía güei me fai cavilgar enforma:

-Amigu Xanu, la verdá ye que nun me preocupen un res les modes que cinquen la manera de calzar o vistir. Hai otres modes muncho más llastimoses. Son aquelles qu'estremen qué llingües y naciones tán de moda y sirven pa presumir, tar arguyosos y aparentar, y cuáles son pa dexar nel sobráu de les coses anticuaes ya inservibles...-

jueves, 10 de febrero de 2011

Far West.


Definitivamente, el tramperu O'Cágonros taba a piques d'alloquecer. Aquello yera'l mundu al viesu. Yá diba la tercer vegada consecutiva que los castores-y poníen les garduñes a él pa garralu. ¡Les sos propies garduñes!. Nun yera a saber por qué raru mecanismu aquellos animales desarrollaren en cuestión de poques selmanes tanta intelixencia. Nun sólo nun yera a garrar ún, ye que queríen garralu ellos a él.

Y dempués vieno lo del venáu. Aquello yá yera como pa ponese a mexar y nun echar gota. Viólu paciendo tranquilamente. Apuntó p'aperrilla-y, y va l'animal y echóse cuerpu a tierra nel más puru estilu militar pa esquivar el proyectil. Dempués guardóse tres d'un árbol y escucólu dende ellí esquivándo-y tolos tiros. Pero lo qu'escapaba a toa comprendoria foi cuando l'animal dio-y el culu y con una coz artera aventó un morrillu contra O'Cágonros que-y pasó talamente raspiándo-y una vidaya.

Y qué dicir del so amigu, el nativu Pluma Chunga. Años de compañerismu y bon entendimientu, y aquella tarde... Pues que diba'l bon tramperu a regala-y unes pelleyes y unos mogotes de cecina de bisonte al so compañeru del alma y va y recíbelu llantándo-y una flecha nel costazu izquierdu, que a poco más y fíende-y pela metá'l corazón. Dempués empecipió a nubláse-y la vista, a taramiellar... y perdió'l sentíu...

Cuando esconsonó O'Cágonros vio aquella imaxen espantible. El castor, el venáu y Pluma Chunga abangábense enriba d'él sorriendo con unes vestimentes blanques. Pescanció entós que morriere y taba nel mundu de la ultratumba y tornó a desmayáse somorguiándose nel suañu...
(..............................................................................)
Nuna esquina del cuartu del hospital de San Agustín d'Avilés, el médicu esplicaba a la desconsolada muyer del alministrativu camudáu en tramperu imaxinariu espatarráu na cama y al so fíu'l gafu desenllaz d'aquel episodiu llaceriosu:

"Quince díes trancáu en casa delantre del televisor papando les repeticiones de toles películes del Far West qu'echa pela tarde la TPA y alimentándose cásique namás que con palombines de maíz ye normal que dieren esti resultáu. El probe tien una chifladura de campeonatu. A ver si cuando despierte y recupere un migayín lu mandamos a siquiatría. Pero, polo menos, quedónos desnutríu, pero nun morrió de fame. Garrémoslu a tiempu..."

lunes, 7 de febrero de 2011

Sobre les portielles.


Los guirrios, cuando atopaben una portiella, nun se paraben a abrila: saltábenla.

Almeyor pinta qu'un día da-y a la xente por saltar, tan guapamente, les portielles que dalgunos anecien en zarrar.

Cuestión de ganes y de práutica.

Que coses más gordes se vieron.