Toos nun vemos les coses de la mesma manera, eso ta claro. Nin siquiera nosotros mesmos vemos siempre les coses igual. La perspectiva pue camudar nel momentu menos esperáu.Dalgo asina pasóme a min abenayá y too por una semeya. El casu ye qu'hai años conocí unes semeyes qu'andaben per ca güela d'unos antepasaos familiares. Unes fotos pervieyes d'eses color sepia con dos bustos malpenes dibuxaos de manera feble. La so antiguedá paecía talamente de cuando la fotografía inda facía galanes nel nuestru país.
De mano viles como daqué curioso ensin da-yos mayor importancia. Hasta qu'un día reparé na semeya de la muyer. El so pechu diba cubiertu con una prenda cruzada, una especie de mantiella o quiciabes un dengue, dalgo difícil d'estremar. Lo que sí destacaba claro yera la manera de cubrir la cabeza. Yera con un pañuelu que paecía pintu y anudáu na parte d'arriba, una de les maneres tradicionales de llevar les muyeres esta prenda. Pescancié entós que quiciabes taba delantre la semeya d'una persona que naquel entós inda llevaba tou o parte del paxellu tradicional femenín.
Reparé entós nes cases vieyes familiares que conociere. Dambes anteriores al sieglu XX y de tipoloxíes tradicionales (contra turria con corredor y mariñana respectivamente). Entamaron entós a cambiame les perspectives a galmios. Pensé que naquelles cases vivieren antepasaos como la muyer de la semeya que vistieren col traxe que güei llamamos tradicional. Qu'escalecieren nel llar, qu'arroxaren el fornu. Y que tamién abangaren na llosa cola fesoria nes manes, que xuncieren, demieren y anduvieren a la gueta, a la yerba, a llendar, trabayando nes andeches y parllando nos filandones... En definitiva, esi mundu tan caricaturizáu y deformáu tantes vegaes, el mundu rural d'antiguamente, yera'l de la xente que fixo posible que yo tea güei equí tecleando estes pallabres.
Y cambióme la perspectiva de ver esta parte de la nuestra cultura tradicional dafechu. Entamé a sentila dientro, como un rixu, como daqué indisoluble de la mio identidá qu'hasta aquel entós viere con tanta simpatía como alloñamientu.
Asina que d'entós pacá , y d'esto hai un bon puñáu d'años, cuando veo a dalguién vistir con arguyu'l paxellu que llevaren los mios (nuestros) antepasaos paezme dalgo solemne, respetable, y totalmente alloñao de folcloricismos paxareros. Y cuando caleyando perende observo cases centenaries, col so fornu de piedra amestáu a la paré, colos sos corredores, colos sos horros na antoxana, dibuxando esi garrapiellu de tipoloxíes propies de la nuestra arquitectura popular, préstame pola vida.
Porque precisamente too ello contribuyó a dar vida a esta identidá mía y nuestra que tan a dures penes ye a aguantar anguaño los xiringones del tiempu, el desdexamientu y l'escaezu.
6 comentarios:
Mui guapo, Xanu. Comparto dafechamente esi sentimientu, un sentimientu que, d'otra banda, soi quien a racionalizar pa nun quedame nun ermu romanticismu. Esi arguyu de ver un traxe'l país -y de gastalu, cosa que yo faigo cuando la solemnidá lo marca- compártolu tamién. Yo, que normalmente soi prudente no qu'escribo, perdiera prudencia tala cuando apellidaron patayamente a la presidenta la nuesa Academia por llevar el paxellu nel Día de les Lletres. Paeciérame un insultu a ella, a la institución y a la mesma nación. Los que criticaben eso nun pidíen dir al Campoamor d'esmoquin o cola toga académica, como se va nos actos solemnes d'otres instituciones, sinón que consideraben una patochada'l traxe'l país escontra la elegancia d'un pantalón vaqueru ya una camiseta. Nun yera problema de protocolu, non. Yera añoriciu malsanu a lo llariego y a esi recuerdu d'esa muyer de la semeya que, un día, te fixo ver el mundiu d'otra manera ensin salir de casa.
Totalmente d'alcuerdu contigo, David. Quiciabes estes cuestiones como lo qu'asocedió nel casu la presidenta l'Academia pueda debese a qu'hai sectores asturianistes mentalizaos pa da-y prestixu y puxar pola llingua, pero a lo meyor nun apliquen esi raseru a la cultura y hai polo menos partes d'ella qu'a dalguna xente-yos paezan folcloraes o menugancies. Claro que si pa detrás lo ataquen entós yá ye de traca.
Un saludu.
David y Xanu, toi conforme con usar el traxe asturianu, si ye mester, pa ocasiones especiales, como pudo ser el casu conocíu d'Ana Cano. Pero les coses hai que faceles bien.
Como sabeis, lo que vien llamándose "traxe asturianu", "traxe típicu" o "traxe tradicional" nun ye una cosa intemporal. Ye la forma de vistir n'Asturies d'ente mediaos-finales del sieglu XVIII y finales del XIX, siendo yá a entamos del XX dalgo yá anecdótico y marxinal.
D'igual forma que la forma de vistir tien variantes diacróniques y sofrió una evolución secular, tamién hai variantes socioeconómiques, por exemplu según los oficios o la posición social. Hebio traxes de trabayar a diario y el de los díes especiales. Y nun vistía igual un aldeanu qu'un terrateniente. Por exemplu, los materiales colos que se confeccionaba la ropa yeren distintos, pa los probes estameña y sayal y pa los ricos pañu bonu. La razón yera que la estameña facíase en casa cola llana de les oveyes propies, mentes que'l pañu había que tener cuartos pa mercalu nel comerciu de la villa. Por motivos asemeyaos, tampoco los collores yeren los mesmos. Los tintes yeren ñaturales pa los probes, sacaos de los pulgos de les noces, de la cebolla, del mofu de la viesca, etc., colo que'l repertoriu yera llimitáu. Un pañu encarnáu, sacante qu'un aldeanu aprovechara los pantalones del uniforme de sirvir al rei, nun taba a la mano de la xente probe, sinon de los pudientes que podíen mercalu.
Por eso, inda tando d'alcuerdu cola dignificación del traxe asturianu tradicional pa usos solemnes d'anguaño, tengo que dicir que la escoyeta concreta d'Ana Cano nun me paeció la meyor. Tendría dío muncho meyor con un traxe de pañu negru, con chaquetina, etc. O por exemplu, Valledor con capa. Ésti tovía diba más apañáu pa la ocasión, pero la verdá, dir vistía tal como una aldeana de metanes del XIX cuando diba sayar patates, de solemne tien más bien poco. Fai falta un pocu más de precuru, na mio opinión y queriendo ser constructivos.
Saludos.
Nun te voi retrucar no qu'escribes porque abúltame que tas más informáu que yo nesi tema. Paécenme interesantes los datos que das. Tornando al tema del traxe d'Ana Cano lo que yo refugo ye que los ataques moflándose y ridiculizándola por dir col traxe tradicional yeren cenciellamente por usar un traxe asturianu ensin importa-yos un res si yera l'usáu a diario o más pinchu pa una ceremonia. Por cierto, tamién Valledor tuvo la so bona dosis d'ataques tratando de ridiculizalu. Saludos
A min préstame'l traxe asturianu. Tanto que siempre lu llevo puesto (tanto'l paxellu tradicional como la vestimenta popular occidental, que tamién podiera ser asturiana).
Non, agora en seriu, teo un par de traxes asturianos, y préstame ponelos, nun calentando muncho'l tiempu, claro. Pero paezme una vestimenta celemonial y elegante. Pa eso soi mui como los xaponeses.
Pal actu ési de l'Academia ú dalgunos académicos salen de traxe, bah, yo nun soi de los más belixerantes pa contra esi hábitu, puesto que yo, yá digo, gasto traxe.
Eso sí, quería yo ver a la xente poner -como Valledor cuando fora Conseyeru- traxe n'ocasiones de gala: que nun se m'entienda mal, pero paezme menos folclóricu qu'un conseyeru ponga traxe que que lu ponga la Presidenta de l'ALLA o un gaiteru prehí. Nesto nun quiero ser críticu pa cola ALLA; pero quiero dicir tamién que pue entendese l'usu del traxe tradicional como daqué folclorizante igual [Dígolo yo qu'uso traxe y eso] pero yera más interesante que punxeren tamién traxe otres personalidaes pa otros actos solemnes.
Como pa Escocia y como pal Xapón; pero non como los Amish o los Hare Krishna, por dicilo dalguna manera, nun sé si m'esplico
La verdá ye que nun veo yo a personalidaes polítiques poniendo'l traxe asturianu. Como nun les veo falando n'asturianu o gallego-asturiano. Cuestión de mentalidá, autoestima y considerar que lo llariego nun ye inferior a lo de fuera, supongo. Tamos tovía mui lloñe d'asitiar les coses nuestres al mismu rangu d'importancia y respetu de les que nos vienen de fuera. Va vaganos por desgracia...
Publicar un comentario en la entrada